Alle –oniemen op een rij
Relaties tussen woorden worden vaak aangeduid met een term die eindigt op –oniem; synoniem, acroniem, homoniem, antoniem, etc. Waar komen deze termen vandaan? En wat betekenen ze allemaal?
De termen hebben een Griekse oorsprong: – oniem komt van onuma, wat ‘naam’ betekent. Zo vindt syn- zijn oorsprong in sun: ‘samen’ en anto is afgeleid van anti: ‘in plaats van’.
En nu de betekenissen van 10 -oniemen:
- synoniem: woord met ongeveer dezelfde betekenis (godsdienst – religie)
- antoniem: woorden met tegengestelde betekenis (dood – levend)
- homoniem: woorden met dezelfde spelling en uitspraak, maar andere betekenis (bank)
- hyponiem: woord waarvan de betekenis volledig omvat wordt door een ander woord (groen is een hyponiem van kleur)
- hyperoniem: woord dat de betekenis van een ander woord volledig omvat (kleur is een hyperoniem van groen)
- acroniem: ook wel letterwoord genoemd, afkorting die uitgesproken wordt als een woord (NASA)
- eponiem: woord dat naar een persoon is genoemd (Atlas)
- metoniem: verwant woord dat wordt gebruikt wanneer het eigenlijke woord niet direct wordt gebruikt (“het hele kantoor is ziek” kantoor is personeel)
- ananiem: een woord wat omgekeerd wordt geschreven (Harpo Productions van Oprah)
- capitoniem: woord wat van betekenis verandert wanneer het met een hoofdletter wordt geschreven (Fiat – fiat)
Mis je een aantal –oniemen? Laat het me weten! Je mag natuurlijk anoniem reageren of met een pseudoniem…
LinkedIn
Twitter
Hyves.nl
YouTube
Hoi Jessica,
Enkele opmerkingen:
- Anti- betekent volgens mij “tegenover”, niet “in plaats van”.
- De woorden “groen” / “kleur” hebben verschillende woordsoorten, en zijn daarom niet zo’n goed voorbeeld: “de fiets is kleur” klopt bijvoorbeeld niet. Hoewel je dit wel een hyponiem/hyperoniem-relatie zou kunnen noemen, is “kubus” / “geometrisch figuur” duidelijker.
- Nog enkele -oniemen: toponiem, geoniem (beide voor aardrijkskundige aanduidingen en afgeleid gebruik daarvan), endoniem, exoniem, autoniem (namen in eigen/andere taal/dialect), heteroniem, alloniem (soort pseudoniemen), matroniem, patroniem (moeder, vader), antroponiem (persoonsnaam).
- over ‘anti’: de oorspronkelijke betekenis daarvan is echt ‘in plaats stellen van’ (kijk maar eens naar de Bijbel).
- Jouw voorbeeld van kubus en geometrisch figuur lijkt me inderdaad beter
En dankjewel voor de aanvullingen!
Ik hoorde laatst:
‘Zeeland’ is eigenlijk: zee + land (een tegenstelling);
en ‘volledig’ = vol + ledig (dus ook weer een tegenstelling binnen één woord);
Weet U hoe je zoiets noemt, en zijn er nog meer zo te vinden?
Bij voorbaat dank voor uw reactie!
Hartelijk dank voor uw vlotte, attente reactie!
Nederlands (de taal) heeft nog altijd mijn volle belangstelling …
Met een vriendelijke groet,
Wim Polet
P.S.
mijn website die ik hierboven nu ook maar invulde, is tegenwoordig (sinds ik gepensioneerd ben) een reiswebsite, in feite bedoeld voor mijn kinderen, kleinkinderen en goede vrienden. De -ondertitelde- foto’s van mijn laatste reizen hou ik er langer op, maar als ik weer een nieuwe reis onderneem, wis ik wel de daarbij behorende berichten, zodat nu alleen die van ons laatste reisje nog zichtbaar zijn. Ik houde foto’s vrij klein, zodat ze snel geladen kunnen worden.
ik heb ook nog een -oniem
ANONIEM= men wil onbekend blijven
groetjes
het is een -oniem, ook al geeft het geen relatie tussen woorden weer